Bedrijfsuitje op een eiland

Een stukje rauwe natuur

Dit weekend was ik weer even op het Eiland van Brienenoord. En elke keer verbaas ik me er weer over hoe prachtig dit stukje rauwe natuur is in een even rauw industrie- en havenomgeving. Een uitgelezen plek voor creatieve bedrijfsuitjes in een ‘basic’ sfeer. Je kunt er bovendien met de boot komen. Op het eiland is een eenvoudige maar prima accommodatie de Arend en de Zeemeeuw.

Wat het eiland zo on-Nederlands maakt is de ruigheid van het terrein. Het is haast een plaats van onthouding. Groeninrichters hebben met grote terughoudend het terrein ingericht of beter nog afgezien van inrichting en organisatie. Men snoeit er niet, gras wordt niet gemaaid en rechte lijnen zijn er al helemaal niet te vinden.

Twee bruggetjes aan de oostkant maken het mogelijk om bij hoogwater door te kunnen lopen in dit door water gedomineerde stuk. Dit ruige beeld maakt het voor mij juist spannend en interessant en nodigt uit tot mijmeren, genieten van de vergezichten en hoe paradoxaal ook genieten van de rust. Hoewel het dus midden in het stedelijk gebied ligt komt je er nauwelijks mensen tegen.

Het terrein heeft een oppervlakte van 21 ha. en is ontstaan op een zandbank in de Nieuwe Maas ter hoogte van IJsselmonde. Er zijn drie gebiedjes te onderscheiden.

1. De enige ingang is aan de westkant van het terrein. Daar kom je restanten tegen van het droogdok
2. In het middendeel tref je de volkstuintjes aan
3. Aan de oostkant, feitelijk onder de Brienenoordbrug het wilgenvloedbos dat door de pijlers van de van Brienenoordbrug als satehprikkers

Zalmhuis en clubhuis

De geschiedenis van het eiland gaat terug naar 1847 toen Baron van Brienen het eiland kocht en er samen met zijn zoon een zalmvisserij startte. Aan zalmen was geen gebrek. Er is een tijd geweest dat er per jaar zo’n 100.000 zalmen gevangen werden. Aan de noordzijde van de Maas (oostkant van de van Brienenoordbrug) heeft ook het zalmhuis gestaan. Zelf heb ik gedurende een 15 jaar ‘naast’ het nieuwe Zalmhuis gewoond aan de Schaardijk.
In 1904 kon de gemeente Rotterdam het gebiedje bijschrijven in de officiele registers en als zijnde Rotterdams grondgebied. Rond de jaren dertig bood het eiland onderdak aan twee Rotterdamse clubhuizen.
De Duitsers op hun beurt kapten de bomen op het eiland. Om het hout te gebruiken als staken ter voorkoming van het landen van vliegtuigen in de tweede wereldoorlog. De rest van het hout verdween tijdens de hongerwinter in de kachels van de omwonenden.
Volkstuintjes zijn er al sinds 1943, terwijl aan de westkant, de punt van eiland in de jaren ’60 werd gebruikt als droogdok voor de tunneldelen van de metro. Het aardige is dat een aantal relicten zoals lieren, betonnen fundamenten terug te vinden zijn.

Natuur

Wat ik niet wist is dat het eiland bekend staat om zijn grote paddenpopulatie. Vooral de westkant blijkt zeer in trek te zijn tijdens de paddentrek. Massaal maken de gepokkelde amfibien gebruik van de waterplas.
De volkstuinen zijn met de auto aan de zuidkant van het eiland te bereiken. De ‘hoofd’ wandelpaden volgende buitenste contouren van het eiland. Je hebt er afwisselend uitzicht op het industrieterrein, op de oostpunt uitzicht op de monding van Nieuwe Maas en Lek, met uitzicht op het Zalmhuis en aan de noordkant uitzicht op de hoogbouw contouren van de stad.

Aan de oostkant bevindt zich ook het zoetwater getijden gebiedje. Het is niet groot maar doordat de kolossale pjilers in dit waterrijke gebiedje prikken maakt het des te interessanter. Een wezensvreemde combinatie waar natuur en cultuur elkaar ontmoeten. Het één doet geen afbreuk aan het ander. De ruige natuur past wonderwel bij de enorme betonnen schaal van de Brienenoordbrug. De setting van water, industrie, havens komen op deze punt bij elkaar. Het verhaal begint tam aan de westkant om vervolgens met een tocht door het groen te culmineren in een ruig spektakel aan de oostkant.

Grazers

De Schotse Hooglanders ook wel Galloways genoemd, drie stuks in totaal, zorgen er voor dat het eiland niet dichtgroeit. Het aantal runderen is afgestemd op de grootte van het terrein. Zijn er teveel dan ontstaat er een kaalslag, zijn er te weinig dan zullen steeds meer stukken dichtgroeien. Het gaat om precies het goede evenwicht tussen open en dicht. Overigens is het zo dat deze grazers ontlasting produceren met een minimum aan voedingsstoffen, zodat door begrazing er tevens een verrijking van de soorten rijkdom ontstaat. ‘T is maar dat je het weet!

Uniek getijdengebied

Zoetwatergetijden gebieden horen bij Nederland en zijn tegelijkertijd schaars. Voordat Nederland bedijkt werd bestonden grote delen van westelijk en noordelijk Nederland uit dit soort gebieden. Het meest bekende gebied is de Bieschbosch hoewel met de komst van de Deltawerken de grootste hoogteverschillen in waterstanden helaas verdwenen zijn. Op het Eiland van Brienenoord kan het hoogteverschil, heel stoer, toch nog zo’n 175 cm. Bedragen.

Het is te hopen dat de snode plannen uit 2002 van de gemeente voor een hotel en appartementen op het Eiland van Brienenoord geen doorgang vinden. De charme zit hem juist in het ‘niet aangeharkte’ karakter. De ruigheid het ongetemde, keurige grasveldjes hebben plaatsgemaakt voor fantastische stukken ruig gras tussen opschieten wilgen en populieren bosjes. De komst van hotels en een conferentieoord betekent automatisch dat het groen ‘opgewaardeerd’ moet worden in een representatieve entree met brave boompjes en vermoedelijke buxushaagjes.

Tot het zover is zou ik elke Rotterdammer aan willen raden daar vooral eens een wandelingetje te maken. Neem je fototoestel mee en laat je verrassen. Ook als je er in alle rust wilt schilderen ben je er aan het goede adres.

Wil je meer weten? Een mailtje is voldoende.

Dolf Houtman